Thanh Trì từ lâu nổi tiếng là mảnh đất gắn với nghề làm bánh cuốn. Theo các bậc cao niên trong vùng, nghề này đã xuất hiện từ thời Hùng Vương. Truyền thuyết kể rằng, An Quốc – con trai vua Hùng thứ 18 – là người đã dạy dân làng cách khai khẩn đất và làm bánh cuốn. Trải qua hàng trăm năm, nghề tráng bánh mỏng tang, mềm dẻo vẫn được gìn giữ và phát triển qua nhiều thế hệ.
Điều làm nên sự khác biệt của bánh cuốn Thanh Trì so với nhiều loại bánh cuốn khác chính là không có nhân. Nguyên liệu chủ yếu là gạo ngon, được ngâm, xay mịn bằng cối đá rồi pha với nước theo tỷ lệ chuẩn để tạo nên độ mịn và độ dai vừa phải. Khi tráng, người làm phải thật khéo léo để bánh mỏng đều, không bị rách. Sau khi chín, bánh được cuộn nhẹ hoặc xếp lớp, rắc thêm hành phi vàng ruộm, tỏa hương thơm quyến rũ.
Dù đơn giản, bánh cuốn Thanh Trì vẫn đủ sức chinh phục thực khách nhờ hương vị thanh nhẹ và tinh tế. Món ăn thường được dùng kèm với chả quế, giò lụa, nem rán và chấm cùng nước mắm pha chua ngọt. Nếu thêm chút tinh dầu cà cuống, hương vị càng trở nên đặc sắc. Mỗi miếng bánh là sự kết hợp hài hòa giữa vị mềm mượt của bánh, độ đậm đà của nước chấm và hương thơm nồng nàn của hành phi.
Không chỉ là món ăn, bánh cuốn Thanh Trì còn gắn liền với đời sống văn hóa của người dân nơi đây. Hằng năm, vào ngày 1/3 âm lịch, làng Thanh Trì tổ chức hội làng với cuộc thi tráng bánh cuốn giữa các thôn. Đây vừa là dịp giao lưu, vừa là cách để thế hệ trẻ thêm gắn bó với nghề cổ truyền.
Để được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, bánh cuốn Thanh Trì đã đáp ứng nhiều tiêu chí quan trọng:
-
Tính đại diện: phản ánh bản sắc văn hóa đặc trưng của cộng đồng vùng đất Thăng Long – Hà Nội.
-
Tính kế thừa: được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, duy trì đến ngày nay.
-
Khả năng tồn tại lâu dài: có tiềm năng phát triển bền vững trong tương lai.
-
Sự đồng thuận cộng đồng: chính người dân Thanh Trì tự nguyện gìn giữ, bảo vệ và đề cử di sản.
Năm 2024, làng nghề bánh cuốn Thanh Trì cũng được công nhận là Làng nghề truyền thống Hà Nội, mở ra nhiều cơ hội để bảo tồn và quảng bá rộng rãi hơn giá trị văn hóa – ẩm thực độc đáo này.
Việc được công nhận là di sản mang lại nhiều lợi ích to lớn. Trước hết, danh hiệu này nâng tầm giá trị văn hóa của món ăn dân dã, biến bánh cuốn Thanh Trì trở thành một thương hiệu ẩm thực đặc trưng của Hà Nội.
Tiếp đó, đây sẽ là cơ hội để phát triển du lịch địa phương. Các chương trình trải nghiệm, tour du lịch gắn với ẩm thực truyền thống, lễ hội tráng bánh sẽ thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Nhờ đó, không chỉ nghề làm bánh được duy trì mà hình ảnh làng quê Việt cũng được quảng bá sâu rộng.
Mặt khác, danh hiệu di sản còn giúp tăng giá trị thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Người dân Thanh Trì có thể kết hợp sản xuất bánh cuốn với phát triển du lịch cộng đồng, từ đó tạo thêm nhiều việc làm, nâng cao thu nhập và thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển bền vững.
Bánh cuốn Thanh Trì hôm nay không chỉ là niềm tự hào của một làng nghề, một vùng đất, mà còn là biểu tượng văn hóa ẩm thực Việt Nam. Mỗi lớp bánh mỏng, mỗi miếng chả đi kèm, mỗi bát nước mắm pha đều chứa đựng tinh hoa ẩm thực Bắc Bộ.
Danh hiệu di sản chính là sự ghi nhận cho công sức của bao thế hệ người dân Thanh Trì đã kiên trì giữ gìn nghề cổ. Đồng thời, đó cũng là động lực để bánh cuốn Thanh Trì vươn xa, góp phần đưa ẩm thực Việt Nam ngày càng khẳng định vị thế trên bản đồ thế giới